Samen werken aan een sterke sociale basis

Sociale relaties bepalen in hoge mate hoe gezond we ons voelen. Mensen die zich verbonden voelen, hebben minder stress, meer veerkracht en kunnen problemen sneller opvangen in hun eigen netwerk. Dat maakt de sociale basis een logisch vertrekpunt in de beweging van zorg naar gezondheid. Versterken sociale basis is een nieuw thema binnen de thematische actielijn ‘Gezonde leefstijl en gezondheidsvaardigheden’ en is toegevoegd aan de IZA ZHN-werkagenda. In Zuid-Holland Noord verkennen we hoe we die basis kunnen versterken, lokaal én regionaal, samen met partners uit zorg, gemeenten en sociaal werk. Projectleider Florian Bekkers neemt ons mee in deze verkenning.

Regionale samenwerking

Florian: ‘De kwaliteit van de sociale basis verschilt van persoon tot persoon en van buurt tot buurt. Het versterken van die sociale basis is dus een lokale zaak en niet eenduidig op regionaal niveau aan te pakken. Tegelijkertijd is de sociale basis cruciaal voor de transformatie van zorg naar gezondheid, al was het maar omdat sociale relaties – en de afwezigheid van eenzaamheid – een belangrijke bepaler zijn van gezondheid. Het doel van het project ‘Verkenning versterken sociale basis’ is dan ook om te verkennen op welke manier we op regionaal niveau voorwaarden kunnen creëren die het lokale werk rondom de sociale basis versterken.’

Sterkere positionering van sociaal werk

‘We hebben de sterktes, zwaktes, kansen en bedreigingen van de inzet van gemeenten en sociaal werkorganisaties geïnventariseerd’, vervolgt Florian. ‘Daarnaast hebben we geïnvesteerd in het beter begrijpelijk maken van de wereld van sociaal werk en gemeenschapsontwikkeling voor verschillende partners. De acties die wij op regionaal niveau zien – die betere condities scheppen voor het versterken van de sociale basis -, hebben we op een rij gezet. Die regionale acties werken we nu verder uit. Zo werken we aan een sterkere positionering van sociaal werk als een volwaardig vak en aan de basiscondities voor de sociale basis.’

Leren van elkaar

Er wordt gewerkt aan een leernetwerk in de regio. ‘We willen dat professionele kennis over samen leven overal beschikbaar is. Leren van elkaar is lastig door lokale verschillen. Je kunt niet zomaar een succes uit een andere gemeente kopiëren, daarom is daarnaast ook goede begeleiding nodig’, legt Florian uit. ‘Bewustwording krijgt eveneens veel aandacht; bij inwoners, professionals en bestuurders. Het gaat nu nog vaak over mensen die ondersteuning nodig hebben, terwijl juist inwoners die het goed voor elkaar hebben óók baat hebben bij een sterke gemeenschap en dragende krachten kunnen zijn. Er is een sterkere strategische regie nodig, zodat de beweging van individueel naar collectief en van hulpbehoevend naar eigen kracht gaat doorwerken in de praktijk.’

Inzichten uit de regio

Tijdens de subsessie ‘Samen werken aan de sociale basis’ op het regio-event gaven deelnemers aan wat zij in hun organisatie zien als sterkte, zwakte, kans of bedreiging. ‘Een waardevolle thermometer die liet zien hoe professionals en organisaties in de regio erover denken’, zegt Florian. ‘Het gaf een beeld van thema’s die wellicht om een actie op regionaal niveau vragen. We zien bijvoorbeeld dat er veel aandacht is voor samenwerken met inwoners, maar nog weinig ervaring, vaardigheid of routine. Sociaal werk is sterk verbonden met lokale gemeenschappen, maar de financiering blijft kwetsbaar. En hoewel er veel inwonersinitiatieven zijn, bereiken we inwoners met de grootste gezondheidsachterstanden nog niet goed genoeg.’

Overtuigingen

De transformatie van zorg naar gezondheid, van curatief naar preventief, vraagt ook iets van hoe we zelf naar de samenleving en de ambities binnen de sociale basis kijken: ontmoeting, zingeving, ondersteuning, ontspanning en eigenaarschap. ‘Deze maatschappelijke transitie vraagt vaak ook om een transformatie op diverse persoonlijke overtuigingen en waarden. Voorbeelden van overtuigingen kunnen zijn dat veel mensen denken dat anderen vooral hun eigen belang vooropstellen, terwijl de meeste mensen juist graag iets betekenen voor een ander’, vertelt Florian. ‘Overtuigingen zoals dat maatwerk niet kan, of het idee dat alles minder moet kosten, beperken de creativiteit, beïnvloeden hoe we samenwerken en ons lef. Echte transformatie gaat niet alleen over systemen, maar vraagt óók om onderzoek naar deze diepere overtuigingen.’

En nu?

De komende maanden werken de partners de voorlopige acties en ideeën verder uit. Daarna volgt het gesprek met ambtenaren, zorgprofessionals, sociaal werkorganisaties, inwoners en de thematafels. Samen bepalen zij welke regionale acties de sociale basis écht kunnen versterken. Florian: ‘We willen naar een regio waarin mensen elkaar vinden, elkaar versterken en het samen leven vormgeven. Daar begint het mee. En daar zetten we nu de eerste stappen voor.’